در تجارت بینالملل، حملونقل کالاها همیشه با ریسکهایی همراه است. کالاهای خطرناک (Dangerous Goods) به کالاهایی گفته میشوند که به دلیل خواص شیمیایی، فیزیکی یا بیولوژیکی میتوانند به افراد، محیط زیست، وسایل نقلیه یا تجهیزات حمل آسیب برسانند.
این کالاها نیاز به بستهبندی، برچسبگذاری و حمل استاندارد دارند و قوانین بینالمللی آنها توسط IMDG (دریایی)، IATA (هوایی) و ADR (زمینی) تعیین میشود.
چرا کالاهای خطرناک اهمیت دارند؟
- ایمنی کارکنان و کاربران: جلوگیری از آسیبهای جانی در حملونقل و انبار
- حفاظت محیط زیست: جلوگیری از آلودگی خاک، آب و هوا
- رعایت قوانین بینالمللی: جلوگیری از جریمههای سنگین و توقیف محموله
- کاهش ریسک تجاری: تضمین سلامت کالا و اعتماد مشتریان
دستهبندی کالاهای خطرناک
کالاهای خطرناک به ۹ گروه اصلی تقسیم میشوند:
۱. مواد منفجره (Explosives)
- موادی که قابلیت انفجار دارند و میتوانند باعث آتشسوزی یا تخریب شوند
- مثال: دینامیت، ترقه، مواد آتشبازی، مهمات نظامی
۲. گازها (Gases)
- گازهای فشرده، مایعشده یا حلشده در فشار
- مثال: بوتان، پروپان، گازهای پزشکی، CO₂ فشرده
۳. مایعات قابل اشتعال (Flammable Liquids)
- مایعاتی که به راحتی آتش میگیرند
- مثال: بنزین، نفت سفید، الکل، تینر
۴. جامدات قابل اشتعال و مواد خود واکنشدهنده (Flammable Solids & Self-reactive Substances)
- مواد جامد آتشگیر یا خود واکنشدهنده
- مثال: فسفر سفید، نیتروسلولز
۵. اکسیدکنندهها و مواد آتشزا (Oxidizers & Organic Peroxides)
- موادی که میتوانند باعث آتشسوزی یا انفجار شوند
- مثال: پراکسید هیدروژن، نیترات آمونیوم
۶. مواد سمی و عفونی (Toxic & Infectious Substances)
- مواد سمی یا میکروبی که سلامتی انسان و حیوان را تهدید میکنند
- مثال: سیانید، مواد رادیواکتیو، نمونههای میکروبیولوژیک
۷. مواد رادیواکتیو (Radioactive Materials)
- مواد با پرتوهای یونیزان که سلامت انسان و محیط را تهدید میکنند
- مثال: اورانیوم، کبالت-۶۰، ایریدیوم
۸. مواد خورنده (Corrosive Substances)
- مواد شیمیایی که میتوانند پوست، فلزات یا تجهیزات را تخریب کنند
- مثال: اسید سولفوریک، سدیم هیدروکسید، اسید نیتریک
۹. مواد و کالاهای خطرناک متفرقه (Miscellaneous Dangerous Goods)
- کالاهایی که خطر مشخصی دارند اما در دستهبندیهای بالا نمیگنجند
- مثال: لیتیوم باتریها، مواد مغناطیسی، کالاهای خطرناک محیط زیستی
برچسبگذاری و شماره UN
هر کالای خطرناک دارای یک شماره UN (UN Number) است که در سطح جهانی برای شناسایی آن استفاده میشود.
- برچسبهای استاندارد رنگی و شکل خاص دارند (مانند شعله برای مواد قابل اشتعال، جمجمه برای مواد سمی)
- اطلاعات برچسب شامل: نام کالا، کلاس خطر، شماره UN، دستورالعمل حمل
نکات مهم در حمل کالاهای خطرناک
- بستهبندی مناسب: بستهبندی باید مقاوم و استاندارد باشد تا از نشت یا انفجار جلوگیری شود
- اسناد قانونی: همراه محموله باید MSDS (Material Safety Data Sheet) و برگه End User یا مجوز حمل باشد
- انتخاب مسیر حمل: گاهی محدودیتهایی برای حمل هوایی یا دریایی وجود دارد
- آموزش کارکنان: اپراتورها و رانندگان باید با نحوه حمل و ایمنی کالا آشنا باشند
- رعایت قوانین بینالمللی: IMDG، IATA، ADR و مقررات ملی کشور مقصد
چالشها در شرایط تحریمی
در شرایط تحریمی، حمل کالاهای خطرناک حساستر میشود:
- محدودیت در بانکها و بیمه حملونقل
- نیاز به شناسایی دقیق End User برای جلوگیری از سوء استفاده
- محدودیت در ترانزیت از کشورهای ثالث
جمعبندی
کالاهای خطرناک بخش مهمی از تجارت بینالملل هستند و مدیریت صحیح آنها امنیت انسانی، حفاظت محیط زیست و کاهش ریسک تجاری را تضمین میکند.